تعریف اولیه تجدید ارزیابی دارایی ها
تجدید ارزیابی در حسابداری به معنای افزایش یا کاهش ارزش دفتری یک دارایی به منظور انعکاس ارزش فعلی (منصفانه) یک دارایی است. به عبارت دیگر زمانی که به علت شرایط تورمی موجود در اقتصاد یک کشور ارزش بازار یک دارایی با ارزش منعکس شده دردفتری آن فاصله معنا داری داشته باشد، مفهوم تجدید ارزیابی بیشتر از پیش نمایان می شود.
چرا تجدید ارزیابی انجام میشود و چه مزایایی برای شرکت ها دارد ؟
تجدید ارزیابی باعث میشود ترازنامه شرکت، ارزش واقعیتری از داراییها را نشان دهد و در نتیجه، تصویر دقیقتری از وضعیت مالی شرکت به دست آید.
1- واقعیتر شدن گزارشهای مالی و تصمیمگیری بهتر مدیران.
2- مطابقت با استانداردهای حسابداری: برخی از استانداردهای حسابداری، تجدید ارزیابی را در شرایط خاصی الزامی میکنند.
3- خروج از شمول ماده ۱۴۱ قانون تجارت: شرکتهایی که زیان انباشته دارند میتوانند از محل مازاد تجدید ارزیابی سرمایه خود را افزایش دهند.
4- جبران اثرات تورم: در اقتصادهای تورمی مانند ایران، تجدید ارزیابی کمک میکند ارزش واقعی داراییها منعکس شود.
5- جذب سرمایهگذار: ترازنامهای که ارزش داراییها را به روز نشان میدهد، میتواند برای سرمایهگذاران جذابتر باشد.
5- اخذ وام: بانکها و سایر موسسات مالی معمولاً ترازنامههایی را ترجیح میدهند که ارزش داراییها در آنها به روز باشد، زیرا این امر میتواند ریسک وام را کاهش دهد و موجب افزایش اعتبار شرکت می شود.
معایب و محدودیت های تجدید ارزیابی چیست ؟
الف- نیاز به کارشناسی رسمی و صرف هزینه برای ارزیابی
ب- نیاز به اگاهی کامل در ثبت های حسابداری مالی صحیح
طبق استانداردهای حسابداری شماره 11 سازمان حسابرسی ایران، تجدید ارزیابی فقط برای داراییهای غیرجاری (معمولا دارایی های ثابت مشهود ) مجاز است و معمولا برای دارایی های جاری خیلی این استاندارد قابل تعمیم نیست.
دارایی های ثابت مشهود به چه نوع دارایی اطلاق می شود؟
1-به منظور استفاده در تولید یا عرضه کالا یا خدمات، اجاره به دیگران یا برای مقاصد اداری و عمومی بنگاه اقتصادی نگهداری می شود.
2- معمولا انتظار می رود بیش از یک دوره مالی مورد استفاده قرار گیرد.
3- ماهیت فیزیکی دارند.
تجدید ارزیابی دارایی های ثابت مشهود :
دارایی های ثابت مشهود بخش عمده ای از دارایی های واحد تجاری را در بر می گیرد، بنابراین در ارائه صورت وضعیت مالی واحد تجاری حائز اهمیت است.
در حسابداری، داراییهای ثابت مشهود که حائز شرایط شناخت به عنوان یک دارایی هستند، به عنوان شناخت اولیه باید با بهای تمام شده تاریخی ثبت شوند.
اجزای بهای تمام شده شامل چیست؟
1- قیمت خرید و تمام عوارض گمرکی احتمالی
2- مالیات های غیر قابل استرداد خرید
3- هر گونه مخارج مرتبط مستقیمی که برای رساندن دارایی به وضعیت قابل بهره برداری تحمل می شود شامل مخارج حمل، ريال نصب و مخارج قابل استفاده کردن دارایی در محل بنگاه اقتصادی.
در گذر زمان، به ویژه در شرایط تورمی، ارزش دفتری از ارزش واقعی فاصله بگیرد. در چنین شرایطی، شرکتها میتوانند از روش تجدید ارزیابی استفاده کنند تا ارزش داراییها را بهروز کنند. موضوع تجدید ارزیابی ابتدا در کشور های پیشرفته صنعتی مطرح شد و در دوران های که تورم کم سابقه ای در اقتصاد این کشورها حاکم بوده است مطرح شده است و به مرور زمان با وجود ناسازگاری با قوانین نظام بهای تمام شده تاریخی وارد استانداردهای حسابداری شد.
در روش تجدید ارزیابی، پس از شناخت دارایی ثابت مشهود چنانچه ارزش منصفانه به گونه ای اتکاپذیر قابل اندازه گیری باشد، باید آن را به مبلغ تجدید ارزیابی، یعنی ارزش منصفانه در تاریخ تجدید ارزیابی پس از کسر استهلاک انباشته و کاهش ارزش انباشته بعدی ارائه کرد. تجدید ارزیابی باید در فواصل زمانی منظم انجام شود تا اطمینان حاصل گردد مبلغ دفتری تفاوت با اهمیتی با ارزش منصفانه در تاریخ ترازنامه ندارد.
مازاد تجدید ارزیابی
افزایش مبلغ دفتری یک دارایی ثابت مشهود در نتیجه تجدید ارزیابی آن درآمد غیر عملیاتی تحقق نیافته ناشی از تجدید ارزیابی مستقیما تحت عنوان مازاد تجدید ارزیابی مثبت و در ترازنامه به عنوان بخشی از حقوق صاحبان سرمایه طبقهبندی میشود و تغییرات آن در صورت سود یا زیان جامع انعکاس می یابد. در نتیجه اگر ارزش بازار دارایی بیشتر از ارزش دفتری باشد، مازاد آن به عنوان (مازاد تجدید ارزیابی) در بخش حقوق صاحبان سهام ثبت میشود. در مقابل، اگر ارزش دارایی کاهش یابد، کاهش ارزش شناسایی میشود.
داراییهای ثابت مشهود که معمولا نیاز به تجدید ارزیابی دارند :
- زمین
- ساختمان
- ماشینآلات
- تجهیزات
- وسایل نقلیه
- تأسیسات
توجه 1: دارایی های نامشهود (در شرایط خیلی خاص و به شرط اینکه بازار فعال برای این نوع دارایی وجود داشته باشد و کارشناس رسمی دادگستری تایید نماید که البته در ایران مرسوم نیست از حیث قانونی )
- حق اختراع
- برند ثبت شده
- سرقفلی
توجه 2 : موجودی کالا و یا سرمایه گذاری های کوتاه مدت یا دیگر دارایی های جاری شامل تجدید ارزیابی نمی شوند.
نحوه ثبت حسابداری تجدید ارزیابی در حالت تورم ارزش دارایی
مثال شماره 1
فرض کنید ارزش دفتری یک عدد پرینتر واحد اداری ۱۰ میلیون تومان و ارزش منصفانه و بازاری آن ۱6 میلیون تومان است. در این حالت، مازاد تجدید ارزیابی برابر با 6 میلیون تومان خواهد بود.
دارایی ثابت (مثلاً ماشینآلات) = بدهکار 6۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال
مازاد تجدید ارزیابی = بستانکار 6۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال
به این ترتیب، ارزش دارایی در دفاتر افزایش مییابد و مازاد در حقوق صاحبان سهام نشان داده میشود. اگر بعداً ارزش دارایی کاهش پیدا کند، کاهش ابتدا از مازاد مربوط به همان دارایی کسر میشود.
مثال شماره 2
شرکت (الف) ساختمانی با بهای تمام شده 7۰۰ میلیون و استهلاک انباشته 7۰ میلیون دارد. ارزش منصفانه ساختمان در سال جاری 900 میلیون برآورد شده است.
ارزش دفتری فعلی = 7۰۰ – 70 = 63۰ میلیون
مازاد تجدید ارزیابی = 9۰۰ – 630 = 370 میلیون
ساختمان = بدهکار 370,۰۰۰,۰۰۰
مازاد تجدید ارزیابی = بستانکار 370,۰۰۰,۰۰۰
در نتیجه، ارزش ساختمان در ترازنامه به 9۰۰ میلیون افزایش یافته و حقوق صاحبان سهام نیز 370 میلیون رشد کرده است.
ب) در صورتی که ارزش دفتری دارایی کاهش یابد (کسری تجدید ارزیابی)
بدهکار کردن حساب “زیان تجدید ارزیابی”: اولویت با استفاده از مازاد تجدید ارزیابی قبلی هست، اگر وجود داشت. اگر مازاد کافی نبود، مبلغ کسری (یا مازاد بر آن) به حساب “زیان تجدید ارزیابی” در صورت سود و زیان بدهکار میشود.
بستانکار کردن حساب دارایی ثابت: مبلغ کاهش ارزش دفتری به حساب دارایی ثابت مربوطه بستانکار میشود.
نمونه: فرض کنید ارزش دفتری یک ماشین 100 میلیون تومان بوده و پس از تجدید ارزیابی به 80 میلیون تومان رسیده و مازاد تجدید ارزیابی این ماشین وجود ندارد.در این صورت :
زیان تجدید ارزیابی 20,000,000 بدهکار
ماشین 20,000,000 بستانکار
الزامات تجدید ارزیابی :
تجدید ارزیابی اختیاری است، نه الزامی، مگر اینکه قانون یا مقررات خاصی آن را اجبار نماید.
اگر شرکت تصمیم به تجدید ارزیابی اتخاذ نماید، باید آن را به طور منظم و با فواصل زمانی مشخص (مثلاً هر 3 تا 5 سال یکبار) انجام دهد. تجدید ارزیابی باید برای کل یک طبقه از داراییها انجام شود نه فقط برای یک دارایی خاص، بطور مثال: همه ساختمانها یا همه ماشینآلات.
محدویت های تجدید ارزیابی :
• قابل تقسیم بین سهامداران نیست.
• نقدینگی ایجاد نمیکند.
• فقط ساختار سرمایه را اصلاح میکند.
نکته مهم :
تجدید ارزیابی دارایی یکی از ابزارهای مهم در حسابداری است که با بروزرسانی ارزش داراییهای ثابت، تصویر واقعیتری از وضعیت مالی شرکت ارائه میدهد. این کار میتواند موجب افزایش شفافیت، اصلاح نسبتهای مالی و جلب اعتماد سرمایهگذاران شود. با این حال، اگر بدون رعایت استانداردها انجام گیرد، ممکن است باعث ارائه اطلاعات نادرست یا تحریف واقعیت مالی گردد.
بنابراین، حسابداران باید با آشنایی کامل با استاندارد حسابداری شماره ۱۱ (داراییهای ثابت مشهود) و قوانین مالیاتی مرتبط، تجدید ارزیابی را با دقت و شفافیت انجام دهند تا گزارشگری مالی شرکتها دقیقتر و قابل اتکاتر باشد.




